Brexit, czyli wyjście Wielkiej Brytanii z Unii Europejskiej, wywołał znaczące zmiany na wielu płaszczyznach gospodarczych zarówno dla samego Zjednoczonego Królestwa, jak i dla krajów unijnych. Skutki tej decyzji najlepiej widoczne są w konkretnych danych makroekonomicznych i analizach, które obrazują zmiany na przestrzeni lat 2020–2024.
1. Wzrost gospodarczy (PKB)
Wzrost gospodarczy Wielkiej Brytanii od momentu Brexitu uległ znaczącemu spowolnieniu. W 2019 roku, przed Brexitem, PKB wzrosło o 1,3%, a po formalnym zakończeniu okresu przejściowego w 2020 roku, Wielka Brytania musiała zmierzyć się z gwałtownym spadkiem PKB. Według danych Office for National Statistics (ONS):
- 2020 rok: PKB Wielkiej Brytanii spadło o 9,8%, głównie ze względu na pandemię COVID-19, ale Brexit dodatkowo osłabił sytuację.
- 2021 rok: Odbicie PKB wyniosło 7,4%, ale gospodarka nadal nie wróciła do poziomów sprzed pandemii i Brexitu.
- 2022 rok: Wzrost spowolnił do 4,1%, co pokazuje ograniczony wpływ odbicia po pandemii, a dodatkowe bariery handlowe wynikające z Brexitu zaczęły wpływać na gospodarkę.
- 2023 rok: PKB wzrosło zaledwie o około 1,2%, co oznacza stagnację gospodarczą, wynikającą z rosnących kosztów handlowych i niższych inwestycji zagranicznych.
- 2024 rok: Prognozy na 2024 rok wskazują wzrost o 0,8%, co pozostaje poniżej średniego tempa wzrostu w krajach UE.
2. Handel międzynarodowy
Jednym z najważniejszych skutków Brexitu były zmiany w handlu międzynarodowym. Dane z HM Revenue & Customs (HMRC) pokazują wyraźny spadek eksportu i importu:
- Eksport do UE: W 2020 roku eksport do UE spadł o 14%, a w 2021 roku o kolejne 15% w porównaniu do poziomów sprzed Brexitu. W latach 2022-2023 eksport nie odbudował się, zyskując zaledwie 3% w 2023 roku.
- Import z UE: Import z UE również spadł – w 2020 roku o 13%, a w 2021 roku o 18%. Do 2023 roku nie odnotowano wyraźnego odbicia.
Spadek handlu z Unią Europejską wpłynął negatywnie na całą gospodarkę Wielkiej Brytanii, która przed Brexitem około 43% swojego eksportu kierowała do krajów członkowskich UE.
3. Inwestycje zagraniczne
Brexit znacząco wpłynął na bezpośrednie inwestycje zagraniczne (FDI) w Wielkiej Brytanii. Zgodnie z danymi Banku Anglii oraz Office for Budget Responsibility:
- 2020 rok: FDI spadły o 37% w porównaniu do 2019 roku, co wynikało z niepewności związanej z nowymi regulacjami handlowymi.
- 2021 rok: Inwestycje pozostały na niskim poziomie, wzrastając jedynie o 2%. Wielu inwestorów zagranicznych wstrzymywało decyzje inwestycyjne.
- 2022 rok: Nastąpiła niewielka poprawa, z wzrostem FDI o 4%, głównie w sektorze technologii i finansów.
- 2023 rok: Inwestycje zagraniczne pozostały niższe niż przed Brexitem, a wzrost wyniósł jedynie 1,5%.
Zmniejszenie FDI oznacza mniejsze zaangażowanie kapitału w brytyjską gospodarkę, co negatywnie wpływa na innowacje i rozwój technologiczny.
4. Rynek pracy
Wpływ Brexitu na rynek pracy był również istotny. Wprowadzenie nowych przepisów migracyjnych ograniczyło napływ siły roboczej z krajów UE. Sektor rolnictwa, budownictwa, hotelarstwa i gastronomii szczególnie odczuł ten niedobór pracowników.
- 2020-2021: Spadek liczby pracowników z UE wyniósł około 200 000, co wpłynęło na zmniejszenie podaży pracy w kluczowych sektorach.
- 2022 rok: Niedobory siły roboczej w rolnictwie wzrosły o 12%, co spowodowało problemy z produkcją żywności i wzrost kosztów.
- 2023 rok: W sektorach, które przed Brexitem opierały się na taniej sile roboczej z UE, odnotowano wzrost płac o 8–10% w celu przyciągnięcia pracowników, co zwiększyło koszty działalności firm.
5. Inflacja i koszty życia
Brexit przyczynił się do wzrostu kosztów życia w Wielkiej Brytanii, głównie z powodu problemów z łańcuchami dostaw i wzrostem cen importu:
- 2021 rok: Inflacja wyniosła 5,1%, co było częściowo wynikiem zakłóceń w handlu międzynarodowym spowodowanych nowymi barierami celnymi.
- 2022 rok: Inflacja wzrosła do 9,2%, osiągając najwyższy poziom od kilkudziesięciu lat. Wpływ na to miały m.in. dodatkowe koszty związane z Brexitem, ale także globalne zawirowania energetyczne.
- 2023 rok: Mimo starań Banku Anglii inflacja pozostała na wysokim poziomie 6,8%, wpływając negatywnie na siłę nabywczą Brytyjczyków.
6. Kurs funta szterlinga
Funt szterling od czasu referendum w 2016 roku przeżywał okresy dużej zmienności, a Brexit wpłynął na jego wartość w długoterminowej perspektywie. Wartość funta spadła o około 15% względem euro w okresie 2020-2022.
- 2020 rok: Funt osłabił się o 5% względem dolara amerykańskiego i 4% względem euro.
- 2021 rok: Kurs funta pozostawał niestabilny, ale spadki były mniejsze – około 3% względem dolara.
- 2022-2023: Funt nie odzyskał pełnej wartości i pozostał niższy w porównaniu do poziomów sprzed Brexitu, co podniosło koszty importu dóbr i usług.
Podsumowanie
Brexit miał długotrwały i wielowymiarowy wpływ na gospodarkę Wielkiej Brytanii, czego skutki widać w liczbach. Spowolnienie wzrostu PKB, zmniejszenie handlu międzynarodowego, spadek inwestycji zagranicznych oraz niedobory siły roboczej znacząco obciążyły brytyjską gospodarkę. Inflacja oraz osłabienie funta dodatkowo wpłynęły na wzrost kosztów życia. Choć gospodarka powoli dostosowuje się do nowych warunków, skutki Brexitu będą odczuwalne jeszcze przez wiele lat.